Giải thích thuật ngữ

Tiền pháp định (Fiat) là gì? Sự khác biệt so với tiền mã hoá?

Fiat hay còn gọi là tiền pháp định, là hình thức tiền tệ do chính phủ ban hành và được xem là hợp pháp. Loại tiền này không liên quan đến bất kỳ tài sản có giá trị nào và có thể được in bởi chính quyền trung ương. Giá trị của tiền pháp định được thiết lập bởi quyền lực chính phủ, nó bắt nguồn từ mối quan hệ giữa cung – cầu và sự ổn định của chính phủ.

Tiền pháp định được phát hành khi nào?

Tiền pháp định có nguồn gốc từ nhiều thế kỷ trước ở Trung Quốc. Tỉnh Tứ Xuyên đã bắt đầu phát hành tiền giấy trong thế kỷ 11. Ban đầu, nó có thể được dùng để trao đổi cho lụa, vàng hoặc bạc. Khi Kublai Khan lên nắm quyền, ông đã thiết lập một hệ thống tiền fiat trong thế kỷ 13. Các sử gia cho rằng tiền này góp phần cho sự sụp đổ của Đế chế Mông Cổ do tình trạng chi tiêu quá mức và siêu lạm phát bắt nguồn từ sự suy vi của đế chế này.

Tiền pháp định cũng được sử dụng ở châu Âu trong thế kỷ 17, được áp dụng bởi Tây Ban Nha, Thụy Điển và Hà Lan. Hệ thống này đã thất bại ở Thụy Điển và chính phủ sau cùng đã bỏ nó để dùng bản vị bạc. Trong hai thế kỷ tiếp theo, New France ở Canada, các thuộc địa Mỹ, và sau đó là chính phủ liên bang Hoa Kỳ cũng đã thử nghiệm tiền fiat với nhiều kết quả hỗn hợp đem lại.

Vào thế kỷ 20, Hoa Kỳ đã quay trở lại sử dụng tiền dựa trên hàng hóa ở mức hạn chế. Năm 1933, chính phủ chấm dứt việc đổi tiền giấy lấy vàng. Năm 1972, dưới thời Tổng thống Nixon, Hoa Kỳ bỏ hoàn toàn bản vị vàng, đặt dấu chấm hết của nó trên quy mô quốc tế, chuyển sang hệ thống tiền fiat. Điều này dẫn đến việc sử dụng tiền fiat trên toàn cầu.

Cách thức hoạt động của tiền pháp định

Đối với tiền pháp định, chính phủ có thể trực tiếp tác động đến giá trị của tiền và gắn tiền pháp định vào các điều kiện kinh tế. Giá trị của tiền pháp định chỉ tồn tại khi chính phủ duy trì giá trị đó hoặc do hai bên trong giao dịch đồng ý về giá trị của nó.

Tại một quốc gia, chính phủ và ngân hàng trung ương có quyền kiểm soát hệ thống tiền tệ và đưa ra các chính sách tiền tệ hoặc áp dụng các công cụ liên quan khi các sự kiện tài chính và khủng hoảng xảy ra.

Tiền pháp định của một quốc gia sẽ có nguy cơ mất giá do lạm phát hoặc trở nên vô giá trị nếu tình trạng siêu lạm phát xảy ra tại quốc gia đó bởi tiền pháp định không dựa vào dự trữ vật chất như dự trữ vàng hoặc bạc quốc gia.

Ưu – nhược điểm khi sử dụng tiền pháp định

Ưu điểm:

  • Tiền pháp định không phải là nguồn tài nguyên khan hiếm hay cố định như vàng nên giúp ngân hàng trung ương có thể kiểm soát tốt nguồn cung.
  • Tiền pháp định giúp chính phủ và ngân hàng trung ương quản lý tốt các yếu tố kinh tế liên quan như cung tín dụng, lãi suất, thanh khoản… để từ đó ứng phó linh hoạt trước các sự kiện tài chính hay khủng hoảng kinh tế.
  • Tiền pháp định có tính thương mại quốc tế khi nó được sử dụng hại nhiều quốc gia trên thế giới
  • Tiền pháp định rất thuận tiện, không phụ thuộc vào dự trữ vàng.

Nhược điểm: 

Tiền pháp định không có giá trị nội tại, có nguồn cung không giới hạn nên chính phủ và ngân hàng trung ương có thể tạo ra bao nhiêu tùy ý và thậm chí có thể thao túng giá trị tiền pháp định. Điều này có thể dẫn đến các sự kiện tài chính ảnh hưởng đến nền kinh tế như lạm phát.

Thực tế lịch sử đã chứng minh điều này. Theo đó năm 2000 vào đầu những năm 2000, ngân hàng Trung ương Zimbabwe (một quốc gia tại châu Phi) đã in tiền với tốc độ cao nhằm đối phó với các vấn đề kinh tế nghiêm trọng của đất nước này. Sự kiện này đã khiến đất nước Zimbabwe rơi vào siêu lạm phát, từ 230 – 500 tỷ phần trăm trong năm 2008.

Lạm phát đã khiến giá cả tăng nhanh, người tiêu dùng Zimbabwe đã phải tiêu dùng trong tình trạng mua những mặt hàng thiết yếu nhưng phải mang theo cả túi tiền. Đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng do lạm phát này là 1 nghìn tỷ đô la Zimbabwe có trị giá khoảng 40 xu đô la Mỹ.

Minh chứng này cho thấy tiền pháp định có những rủi ro nhất định mà nếu chính phủ và ngân hàng trung ương có sự tác động đến nó thì những hệ lụy về kinh tế là điều khó tránh khỏi.

So sánh tiền pháp định và tiền mã hóa

Tiền pháp định và tiền mã hóa là hai loại tiền tệ đang rất được quan tâm hiện nay. Giữa tiền pháp định và tiền mã hóa có những điểm giống và khác nhau, thể hiện rõ ở bảng sau:

Tiêu chí so sánh Tiền pháp định Tiền mã hóa
Giống nhau Đều không được bảo đảm một mặt hàng vật lý
Khác nhau
Cơ quan quản lý và phát hành Chính phủ và ngân hàng trung ương của một quốc gia Không có sự kiểm soát từ bất kỳ cơ quan trung ương nào
Nguồn cung Nguồn cung không giới hạn Có nguồn cung hạn chế. Nguồn cung được kiểm soát bởi một thuật toán, có giới hạn đối với nguồn phát hành của các loại tiền mã hóa
Phân cấp Mang tính tập trung Được phân cấp
Giao dịch Giao dịch thực hiện bằng tiền pháp định có thể không thành công Các giao dịch tiền mã hóa, không thể dễ dàng đảo ngược
Quy mô Quy mô rộng, mang tính thương mại quốc tế Quy mô nhỏ, ít được giao dịch trên toàn thế giới và chưa được chấp nhận
Dạng tiền Tiền giấy, tiền xu, có đặc tính vật lý Dạng tiền kỹ thuật số không có đặc điểm vật lý

Kết luận

Tương lai của cả hai loại tiền này là không chắc chắn. Trong khi tiền mã hoá vẫn còn một chặng đường dài để đi và chắc chắn sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức, lịch sử của tiền pháp định cho thấy khả năng dễ bị tổn thương do loại tiền này. Đó là một nguyên nhân lớn khiến nhiều người đang khám phá những triển vọng tiến tới một hệ thống tiền mã hoá cho các giao dịch tài chính của họ – ít nhất là trong một vài tỷ lệ phần trăm.

Một trong những ý tưởng chính đằng sau việc tạo ra Bitcoin và tiền mã hoá là tìm ra một dạng tiền mới được xây dựng trên một mạng ngang hàng phân tán(P2P). Rất có thể Bitcoin không được tạo ra để thay thế toàn bộ hệ thống tiền pháp định, nhưng nó đưa ra một mạng lưới kinh tế thay thế có tiềm năng giúp tạo ra một hệ thống tài chính tốt hơn cho một xã hội tốt hơn.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *